Diamantar, rubinar og smaragdar — jordens dyrbaraste skattar

Millionar år av press og varme

Når du held ein diamant opp til lys og ser den funkla, ser du resultat av milliardar år med geologisk kraft. Diamantar dannas ikkje på overflata — dei dannas så djupt under jordens kruste at få menneska kan forstå avstanden. Ein typisk diamant dannas mellom 150 og 200 kilometer under bakken vår, der trykket er så høgt at det kan knusa steinen til hjøp. Temperaturane er høgare enn varma på overflata av sola.

For at ein diamant skal danna seg, må du ha tre ting: karbon (finnes i store mengdar under bakken), ekstreme trykk (som skal finness under fjellkjedene og dei eldste delane av jordskorpa), og tid — minst ein milliard år, og ofte to eller tre. Det er grunnen til at me seier diamantar er blant dei eldste objekta me kan hald i handa si. Ein diamant i ein brylljupring kan være tre milliardar år gamal — det vil seija, den vart dannad då ingen menneska eller dinosaurar fantes på Jorda.

1. Diamanten — det mest hardaste stoffet på Jorda

Diamanten er nummer ein på vår ranking ikkje berre fordi den er vakraste, men fordi den er teknisk sett det hardaste stoffet som er funne på Jorda. Diamantar dannas når kolet bliver presset med slik styrke at det skaper ein unik krystallstruktur som ingen annan stein kan matcha. Denne hardheita gjer diamanten perfekt ikkje berre for smykke, men òg for industri — diamantbor brukes i boring, diamantbørster brukes i polering, og diamantlinsar brukes i optikk.

"Ein diamant är förvandlat kol — men det är transformasjonen som gjer det verdifullt."

2. Rubinen — krigarens steinen frå det dype

Det som gjer ein rubinn spesielt verdifull er farga. «Pigeon's blood red» er det namn som brukes på dei finaste rubinane — ein dyp, rik raud som kjem frå optimal mengd av kromet i krystallen. Rubinar dannas ikkje på same måte som diamantar — dei dannas i metamorfe bergarter under ekstreme temperaturar, oftast i bergartane rundt gamle vulkanar.

Tal og trender

Verdsmarknaden for edelsteinaer er over 100 milliardar dollar årleg. Diamantar utgjer omtrent 40 prosent av denne marknaden. Interessant er at den globale produksjonen av diamantar har gått ned dei siste åra, medan prisane har gått opp. Synttetiske diamantar skaper ny konkurranse, men dei «naturlege» diamantane er framleis det mest ettertrakta.

3. Smaragden — grønt frå bergets hjerte

Smaragdar er meir sprøe og delikat enn diamantar og rubinar. Ein diamant kan takla mykje dårleg behandling, men ein smaragd må behandlast med varsemd. Dette gjer smaragdar til ein «luksus»-steinen som berre dei richaste menneska kan ha i jovelering — dei må passe på at dei ikkje klukkast.

4-5. Safir og edelkvartsane — dei fleirfarga gemstones

Det interessante med safir og edelkvartsane er at dei dannas på mange ulike måter og på mange ulike stader. Du kan finna rosakvarts i Brasilia, ametist i Uruguay, citrin i Madagaskar — så geografi spelar ein stor rolle i forma på og fargen på disse steinane. Ein safir frå Kashmir ser heilt ulik ut frå ein safir frå Thailand eller Sri Lanka.

Synttetiske steinar og framtida for edelsteinaer

I dag kan me laga diamantar, rubinar og smaragdar i laboratoriet. Teknologien for å skapa kunstige edelsteinar har blitt så god at det er vanskeleg å skillaja dei frå naturlege steinar utan avansert utstyr. Dette har sjølvsagt påverka prisen på naturlege steinar — dei er no meir verdfulle fordi dei kjem frå Jorda sjøl, ikkje frå ein fabrikk. I framtida vil prisen på naturlege edelsteinar sannsynleg auska vidare, mens prisen på synttetiske steinar vil falla. Men for samlare og for dei som elskar sann naturleg skjønnheit, vil ingen synttetisk steinen kunne rivalera med den magiske alderen og rare skjønnheita i ein echt diamant eller rubinn som var dannad for to milliardar år sidan.