Slik byggjer vi Norges største tunnel – frå insidan

Ein usynleg verden under fjellet

Djupt inne i fjellet pågår eit av Norges mest ambisiøse byggeprosjekt. Ein 24,5 kilometer lang tunnel skal forkorta kjøretida, forbetra sikkerheta og opna opp regionar som har ligga isolert. Tunnelen er så stor at ho krev industriell boring og sprengning, massive ventilasjonssystem, og tusenvis av arbeidstimar. Vi besøkte byggeplassen for å sjå kva det virkelig tek å byggja Norges største tunnel.

Tunnelbygging er ikkje berre eit teknisk prosjekt – det handlar om å kjempa mot naturen, handtera uføreseitte steinfeiler, og halda seg innan eit stramt tidsplan og budsjett. Vi møtte ingeniørane som leier arbeidet, og fekk innblikk i korleis ein slik megaoperasjon blir styrda dag etter dag.

Planlegging og forberedelse

Før første sprengladning vart sett av, var det år med planlegging. Geologar kartla fjellstrukturen hundrevis av meter inn, i stedet for å anta. Dei oppdaga lommar med grunnvatn og myk steintypar som krev særleg graveingsteknikk. Moderne seismikk og boring-resultat gav eit detaljert 3D-bilete av kva som venta.

Maskinaer vart henta frå heile verda – boring-rigg kjend som TBM (Tunnel Boring Machine) frå Tyskland, eksplosjonsekspertar frå Sveits, og spesialisert sprengstoff frå Sverige. Arbeidarane vart trent intensivt i sikkerheitsprotokollar og nødituasjonar. Ein ulykke under jorden er katastrofal – difor er forberedelse alles livline.

Logistikken var gigantisk. Material må transporterast inn, sprengavfall ut. Ventilasjon må halda fram gjennom heile prosessen. Det vart bygd eigen base med verktøykjøp, pause-område og kontor djupt inne i fjellhallen. Arbeidarane brukar fleire timar berre på å koma inn og ut kvar dag.

Tall og fakta

Tala bak prosjektet viser skalaen på arbeidet og kva som må gjøra for å fullførja eit slikt prosjekt.

Ein dag under jorden

Klokka 06.00 møter arbeidarane opp på basen. Ein sikkerheitsbrifing på 15 minutt dekker dagens fare – nye steinformasjonar, vêrforhold som påverkar ventilasjonssystema, eller uplanlagte funn som krev merksemd. Så går dei inn. Lampa på hjelmen er deira einaste lys når dei bevegar seg inn i det mørket.

Ingeniørane går først, sjekkar stabilitet og luftkvalitet. Deretter sprengarbeidarane som set sprengladningane nøyaktig. Ein sprengstoff må slå gjennom steinen utan å øydeleggja tunnelveggane – for mykje kraft, og heile delen blir ustabil. For lite, og sprenginga fungerer ikkje. Det er kjemisk presisjon og erfaring frå tiår.

Etter sprenginga kjem gravemaskinar som fjernar sprengavfall og fraktar det ut. Samstundes blir ankar sett i veggane for å sikra stabilitet, og sprøytebetong påførst laget for å beskytta strukturen. Arbeidaranes skift er typisk 8 timar, men før dei slår av virkar dei å vera ferdige med dagens arbeid. Mange ettervaktar arbeidarane fysisk og mentalt tømt.

Når ting blir vanskelege

Eit par månader inn i prosjektet påstøtt det uventet myk steinformasjonar – steintypar som ikkje var kartlagt tidlegare. Desse er ustabile og kan kollabra utan støtte. Planen måtte endrast. Massivare ankar vart sett, og prosessen vart saktare. Utgiftene auka, tidsplanen pressast. Men det er vanleg på store tunnelprosjekt – naturen forberedar alltid overraskingar.

Sikkerhetsulykker oppstår også. Ein arbeider fekk ein liten steinfragment i auga. Ein annan snubla på kablar i mørket. Dei fleste ulykker er mindre, men alle blir dokumentert og analysert. Sikkerheitskulturen er streng – ein arbeider som ikkje brukar sikkerhetsverktøy blir send heim. Det er ikkje forhandling.

Det er også luftkvalitetstilstandar som endrar seg. Sprenginga skapar støv og gassar. Ventilasjonssystema jobbar konstant for å sikra at arbeidarane ikkje blir eksponert for farlegje nivå. Men ventilasjon er som å puslespill – rett luftstrøm på riktig stad eller lufta stagg og akkumulerast.

Når tunnelen opnar

Om to år vil denne tunnelen opna, og førare kan køyra gjennom heilt automatisk. Kjøretid blir redusert frå 90 minutt til 30 minutt. Regionen som ligg isolert skal få aksess til marked, arbeid, og moglegheiter. Økonomien skal blomstra.

"Dette er ein tunnel som endrar liv. Ikkje berre for handelsfolk eller arbeidarar som skal forkorta køyringa, men for heile regionen. Vi byggjer framtid her, djupare i fjellet enn dei fleste skjøner."